اخبار

زنده باد فساد

تجربه برخی کشورهای با فساد بالا در کسب رشد اقتصادیِ قابل توجه موجب شده تا برخی صاحب نظران بر تأثیر مثبت فساد بر رشد و توسعه مهر تأیید زنند. در این موارد فساد بالا از جمله رشوه­دهی، روشی برای دور زدن کنترل‌های نادرست دولتی و موانع بوروکراتیک بوده وعملاً موجب مقررات زدایی غیر رسمی شده و چرخ فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری را سریع‌تر به گردش در آورده است. در این کشورها فساد روشی برای غلبه بر ناکارآمدی قوانین و مقررات محسوب شده که چرخ‌های زنگ زده تولید و تجارت را روغن کاری می­کند. در مقابل این ادعا گفته شده اگرچه در کوتاه مدت فساد فرآیند سرمایه‌گذاری را تسهیل می­کند، اما در همان حال آثار منفی درازمدتی بر اقتصاد و اجتماع دارد. بخش مهمی از این فرآیند با سرمایه‌گذاری خارجی مرتبط است. برخی اقتصادهای در حال گذار برخوردار ازسطوح بالای فساد، موفق به جذب سرمایه‌گذاری خارجی شده­اند. در این موارد شرکت‌های خارجی سرمایه‌گذار با پرداخت رشوه کار خود را تسهیل کرده­اند. به این ترتیب فساد تسهیل­کننده­ی فرآیند سرمایه‌گذاری شده و علاوه بر افزایش رشد اقتصادی کشورِ میزبان، به افزایش درآمد سرمایه‌گذار نیز منجر شده است.

این فرآیند اصولاً در رژیم‌های با کیفیت حکمرانی پایین جریان پیدا می­کند. در این نظام‌های سیاسی میزان احتیاط و درجه مسئولیت پذیری کارمندان و مقامات دولتی، پایین و در نتیجه تمایل به فساد آنان، بالا ارزیابی شده است. مطالعات نشان می­دهد فساد به رغم اینکه در کوتاه­مدت تأثیر مثبتی بر برخی شاخص‌های رشد از جمله سرمایه‌گذاری خارجی دارد اما در همان حال حرکت به سمت توسعه را کند می­کند. برخی شواهد تأیید می­کند که سطوح بالای فساد، با رشد کمتر و در آمد سرانه پایین‌تر مرتبط است.

فساد حاصل حکمرانی ضعیف است. حکمرانی خوب به مراتب بیش از فساد برای سرمایه‌گذاران خارجی جذاب است. وجود فساد ناقض حکمرانی خوب است. فساد موجب کاهش انگیزه سرمایه‌گذاران و بالا رفتن هزینه‌های سرمایه‌گذاری و افزایش ریسک می­شود. فساد عامل مهمی برای سیاستگذاری‌های نادرست به سود گروه­های صاحب قدرت و ذی نفوذ است؛ همچنین به تخصیص نامتناسب منابع منجر شده، نافی حاکمیت قانون و حقوق مالکیت است.

کارکرد فساد همیشه پیش­بینی­پذیر نیست. گاه پولی پرداخت می­شود و پرداخت­کننده مطمئن است به خواست خود می­رسد (پیش­بینی­ پذیری). اما گاه نیز به رغم پرداخت پولِ توافق شده(رشوه) تضمینی برای دریافت خدمت مورد نظر نیست(فرصت طلبی). بانک جهانی در مطالعه‌ای نشان داده تنها در کشورهایی که فساد از قابلیت پیش­بینی­پذیریِ بیشتر و فرصت­طلبیِ کمتر برخوردار بوده، نرخ سرمایه‌گذاری بیشتر شده است.

با در نظر گرفتن تجربه­ی تاریخی ایران، فساد به­ویژه در میان دولتمردان و نخبگان سیاسی، کمترین مشوقی برای افزایش سرمایه‌گذاری مولد خارجی نبوده، بلکه اغلب منجر به سرمایه‌گذاری­های زود بازده و تجارت شده است. به علاوه، همین میزان از تأثیرات هم همواره مانعی برای سرمایه‌گذاری مولد داخلی شده و منابع داخلی را نیز به سمت رانت و غارتگری هدایت کرده و بنیان­های تولید را منکوب و سرکوب کرده است.

دکتر احمد میدری

معاون رفاه اجتماعی وزارت رفاه اجتماعی

۷ مرداد ۱۳۹۸ ۱۴:۴۶
Loading

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید