اخبار

سالمندی جمعیت و اثرات آن بر تامین اجتماعی

تغییرات جمعیت شناختی به ویژه سالمندی فزاینده جمعیت که با پدیده کاهش نرخ باروری همراه شده است، از جمله چالش های اصلی پیش رو نظام های بازنشستگی در جهان و ایران است. در یک جامعه سالمند ارایه مزایای بازنشستگی به گونه ای که دارای سطح کفایت قابل قبولی باشد، به چالشی برای صندوق های بازنشستگی تبدیل شده است و فایق آمدن بر چالش های مربوط به تغییرات جمعیت شناختی بازنگری در راهبردهای کلان نظام -های بازنشستگی را در کانون توجه قرار داده است.

در دنیای مدرن و پیشرفته امروزی، توسعه‌ی اجتماعی و اقتصادی منجر به کاهش رشد جمعیت و افزایش امید به زندگی در سطح جهان شده است و فرآیند انتقال جمعیتی، تغییر ساختار سنی جمعیت را در پی داشته است، به طوری که انتظار می رود به تدریج وزن جمعیت از گروهای سنی جوان به گروه های سنی بالا انتقال یابد. رشد جمعیت سالمندان در جهان به گونه‌ای است که در سالیان آتی، به ویژه کشورهای در حال توسعه، با معضلی به نام انفجار جمعیت سالمندان روبرو خواهند شد. براساس گزارشات آماری سازمان ملل متحد، در حال حاضر جمعیت افراد دارای سن بالاتر از 60 سال در جهان، بیش از900 میلیون نفر است؛ حدود 12 درصد از کل جمعیت می باشد. پیش بینی می شود که در سال 2050 تعداد سالمندان به 2،1 میلیارد نفر که معادل 21،5 درصد از کل جمعیت جهان افزایش یابد. ایران نیز مانند سـایر کشـورها در مسـیر گـذار جمعیتی قرار دارد و جمعیت سالمند ایران از 700 هزار نفر در سال 1335 به حدود 5 میلیون نفر در سال 1395 رسیده است که بـر اسـاس پیش بینی های سازمان ملل متحد در سال 2050 این تعداد بـه حدود 30 میلیون نفر خواهد رسـید. تغییرات جمعیت شناختی همچون کاهش نرخ باروری و افزایش نرخ امید به زندگی، عدم توازن، منابع و مصارف صندوق های بازنشستگی را در پی خواهد داشت، علاوه بر این نگرانی هایی در زمینه هزینه مراقبت های سلامتی در دوران سالمندی باعث شده است که دولت ها و نهاد های درگیر، برای تضمین ثبات مالی و توانایی پرداخت تعهدات خود ، به رویکردهای اصلاحی در نظام بازنشستگی وادار شوند.
همبستگی متقابل و معنی داری بین سالمندی جمعیت و تامین اجتماعی وجود دارد. بیمه های اجتماعی متأثر از تحولات ساختاری جمعیت بوده و خود نیز تاثیر گذار بر روند تحولات ساختاری جمعیت است. بیمه های اجتماعی با حمایت های بیمه ای خود قبل از تولد(کمک هزینه ازدواج، بارداری) و درسال های حیات (مستمری بازنشستگی، ازکار افتادگی، غرامت دستمزد ایام بیماری و بیکاری) تا بعد از مرگ (مستمری بازماندگی و هزینه کفن و دفن( می تواند بر روی باروری و مرگ و میر و امید به زندگی و دیگر متغیر های جمعیتی اثر بگذارد. سالمندی جمعیت در یک جامعه بر افزایش هزینه ها و کاهش درآمد بیمه های اجتماعی تاثیر می گذارد.

از آنجا که در صندوق های بازنشستگی ایران منابع اصلی مالی از طریق دریافت حق بیمه اجباری تأمین می شود و سود حاصل از سرمایه گذاری ها سهم بزرگی در تأمین منابع مالی صندوقها ندارد، این صندوق ها به شدت تحت تأثیر تغییرات اعضای شاغل اصلی (ورودی) و تعداد مستمری بگیران (خروجی) قرار دارند. یکی از شاخص‌های پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی «نسبت پشتیبانی» که به معنای نسبت بیمه پردازان به مستمری بگیران در یک سازمان بیمه‌ای است. براساس استانداردهای بین المللی، مقدار عددی 6 برای این نسبت نشان دهنده سر به سر شدن منابع ورودی و خروجی یک صندوق بیمه‌گر است؛ نسبت پشتیبانی به دلیل کاهش ورودی و افزایش خروجی صندوق ها،کاهش می یابد. در اغلب صندوق‌های بازنشستگی کشور نسبت پشتیبانی در سال‌های گذشته روند نزولی داشته است و با توجه به پیری جمعیت کشور و افزایش نسبت مستمری بگیران به بیمه پردازان، پیش‌بینی می‌شود روند نزولی با شدت بیشتری ادامه یابد؛ شایان ذکر است این نسبت در سال 1397 برای صندوق های بازنشستگی کشور برابر با 3.3 درصد بوده است که با 0.28 درصد کاهش به عدد 3.05 در سال 1398 رسیده است. با ادامه پیری جمعیت و روند کاهشی نسبت پشتیبانی، فشار بر صندوق‌های بازنشستگی نیز بیشتر می‌شود و اقتصاد کشور دچار تهدیدی جدی خواهد شد.
به طور کلی سالمند شدن جمعیت و مشکلات اجتماعی و اقتصادی متاثر از آن کشورهای جهان را وادار به بررسی راه حل های مختلف به منظور فایق آمدن بر چالش های پیش رونموده است. اکثر بحث های بین المللی در زمینه سالمند شدن جمعیت، با تمرکز بر اصلاح سیستم های بازنشستگی منعکس کننده این واقعیت هستند که افزایش شمار سالمندان و افزایش امید به زندگی باعث افزایش طول عمر و افزایش هزینه طرح های بازنشستگی گردیده و تامین منابع مالی پایدار و بلند مدت را اجتناب ناپذیر می کند. اگرچه در واقع تمرکز اصلی بر اصلاح سیستم های بازنشستگی قرار دارد، اما می بایست اثرات متقابل آن، نظام های مالیات و سیاستهای بازار کار را تحت تاثیر قرار دهد .

تهیه و تنظیم :سمیه محبتی، کارشناس مسئول برنامه ریزی و اصلاح ساختار، دفتر بیمه های اجتماعی خرداد 1400

منابع:
1- اخوان بهبهانی، علی،مسعودی اصل،ایروان، اصول و مبانی بیمه های اجتماعی،تهران، موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی،1396.
2 کریم نژاد، شهرام ، همکاران، سالمندی و راهبردهای کلان نظام بازنشستگی درایران و کشورهای منتخب – مطالعه تطبیقی، فصلنامه علمی- پژوهشی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال سیزدهم، شماره سوم ، پاییز 1398
3 زنجری، نسیبه، صادقی، رسول، شاخص دیده بان سالمندی درایران 1395، موسسه راهبردهای بازنشستگی صبا، 1399 .

۲۷ تیر ۱۴۰۰ ۱۰:۰۸

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید