اخبار

بیمه‌های اجتماعی و تامین اجتماعی

در کشورهای پیشرفته، تشکیلات تامین اجتماعی نقشی اصلی در طراحی دولت رفاه دارند. به‌طور کلی هدف از ایجاد بیمه‌های اجتماعی، حمایت از کارگران و خانواده آنان در برابر کاهش شدید درآمدهای آنهاست. تقریبا تمام جنبه‌های همبستگی اجتماعی در فلسفه تامین اجتماعی گنجانده شده است. همچنین برخی از سایر مخاطرات از قبیل بیکاری ادواری و از کارافتادگی که توسط بیمه‌های خصوصی قابل پوشش نیست در این برنامه‌ها گنجانده می‌شود. به همین دلیل معمولا دولت‌ها متولی ارایه خدمات بیمه‌های اجتماعی هستند و آن را به‌طور کامل به بخش خصوصی واگذار نمی‌کنند.

۴ اصل بیمه‌های اجتماعی عبارتند ازجامعیت، پیش‌روندگی، تکثرگرایی و نتیجه‌گرایی.
قوانین و مقررات بیمه‌های مستمری خصوصی در بیمه‌های اجتماعی کاربرد ندارد، بنابراین در بسیاری از موارد، آکچوئری مورد استفاده در بیمه‌های اجتماعی باید آزمون‌های مربوط به کفایت مالی طرح پیشنهادی را بررسی کند و روش‌های آکچوئری بیمه‌های خصوصی به‌طور کلی در بیمه‌های اجتماعی نامناسب است.

با توجه به اصول و ویژگی‌های بیمه‌های اجتماعی، کشور‌ها اقدام به ایجاد نهاد متولی اجرای بیمه‌های اجتماعی می‌کنند که بسته به شرایط سیاسی و اقتصادی ممکن است سازمان، صندوق، موسسه و... باشد و نحوه مشارکت و عضویت نیز متفاوت باشد. در طراحی هر نهاد یا سازمان اصول زیر رعایت می‌شود:

۱- تامین اجتماعی طبق قانون یک حق استحقاقی است، بنابراین به صورت اجباری بوده و کلیه اعضا باید در تامین آینده آن مشارکت کنند.

۲- به صورت خودمشارکتی بوده و اعضا لزوما باید در تامین منابع آن مشارکت داشته باشند.

۳- مزایای پرداخت شده براساس دستمزد بوده و طبق استاندارد سطح زندگی، سطح مزایای پرداختی باید تضمین‌کننده درآمد دوران بازنشستگی باشد.

۴- از مهم‌ترین اهداف، ویژگی بازتوزیعی است، یعنی حتی برای افراد با کمترین پرداخت قانونی باید فرمولی تهیه شود که سهم افراد با درآمدهای کمتر به صورت قابل قبول لحاظ شود.

۵- مزایای تعریف‌شده، در مقابل کاهش ارزش ناشی از تورم تعدیل می‌شود.

با توجه به اصول و مبانی بیمه‌های اجتماعی و سازمان‌های تامین اجتماعی، سازوکارهای اجرایی متفاوتی به‌کار گرفته می‌شود که دو روش اصلی عبارت است از:

۱- مزایای تعریف‌شده (DB):
طبق این مدل، یک حداقل از مزایا و خدمات اساسی مورد نیاز برای هریک از افراد تعریف‌شده و اعضا طبق فرمولی براساس آخرین مزد و حقوق مزایای بازنشستگی دریافت می‌کنند.

۲- حق بیمه‌های تعریف‌شده (DC): مستمری دریافتی افراد تابعی از مجموع حق بیمه‌های پرداختی فرد و میزان بهره‌های اضافه شده به آن است. در این روش، سلامت کلی اقتصاد ملی و عملکرد بازار نقش ویژه‌ای در تعیین مستمری فرد بازی می‌کند. بنابراین مجموع حق بیمه‌های یکسان در دو روش DB و DC لزوما به مستمری بازنشستگی یکسان منجر نخواهد شد.

روش‌های تامین مالی نیز براساس شرایط کلی کشور‌ها به صورت زیر انتخاب می‌شود:

۱- روش توازن سالانه منابع و مصارف (PAYG)

در این روش مجموع منابع دریافتی سالانه از حق بیمه، صرف پرداخت مزایای مستمری شده و نسبت به مازاد منابع، سرمایه‌گذاری صورت می‌گیرد. میزان ذخایر احتیاطی نیز طبق شرایط قانونی و عملکرد اقتصاد تعیین می‌شود.

۲- روش اندوخته‌گذاری (Funded):
در این روش کل منابع حق بیمه باید صرف سرمایه‌گذاری در طرح‌های اقتصادی شده و از محل سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها، منابع پرداخت مستمری‌ها تامین شود. اجرای این روش در اقتصادهای در حال توسعه بسیار ریسکی بوده معمولا نیاز به تدابیر ویژه و سختگیرانه دارد.

اصول حاکم بر بیمه‌های اجتماعی هنوز به صورت کامل در ایران اجرا نشده و صرفا براساس حداقل وظایف قانونی اجرا می‌شود معمولا اصل کفایت اجتماعی و پرداخت براساس استانداردهای زندگی رعایت نمی‌شود. نظام DB موجب افزایش تعهدات شده و متناسب با آن منابع خالص غیر حق بیمه‌ای افزایش نیافته، بنابراین حرکت از PAYG به نظام اندوخته‌گذاری (کامل یا جزئی) هنوز از زیرساخت‌های کافی برخوردار نیست و با توجه به زمزمه‌های لیبرالیستی موجود درخصوص برتری روش اندوخته‌گذاری که فارغ از شرایط خاص اقتصادی کشور است لازم است برنامه‌ریزی بیشتری برای تعریف مفاهیم اساسی و حرکت به نظام اندوخته‌گذاری صورت بگیرد. در شرایط موجود، برنامه‌گذار به اجرای نظام اندوخته‌گذاری توصیه نمی‌شود.

رضا کاشف-کارشناس تامین اجتماعی

۱۷ اسفند ۱۳۹۳ ۱۰:۰۷

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید