اخبار

رکود از منظر صندوق‌های بازنشستگی

صندوق‌های بازنشستگی در اقتصاد ایران دارای نقش‌های متعددی هستند؛ به توسعه اقتصادی کشور از طریق مشارکت در سرمایه‌گذاری یاری می‌رسانند، مخاطرات اجتماعی و اقتصادی جامعه را مدیریت می‌کنند، در برنامه‌های فقرزدایی و ایجاد رفاه اجتماعی سهیم هستند، به شکل‌گیری انباشت سرمایه‌های ملی کمک می‌کنند، به ارتقای دانش مدیریت شرکت‌های بزرگ همت دارند و از طرف دیگر متعهد به مدیریت مخاطرات بلندمدت و تعهدی جامعه از جمله پیری جمعیت، سلامت مردم، بی‌سرپرستی خانواده‌ها، ازکارافتادگی و پرداخت مزایای دوران بازنشستگی و... هستند.

رکود اقتصادی از چند منظر بر منابع صندوق‌های بازنشستگی اثرات قابل توجهی بر جای می‌گذارد.

1. هرگونه ایجاد مخاطره در دارایی‌های بلندمدت صندوق‌ها موجب بروز بحران‌های اقتصادی و اجتماعی خواهد شد. اگر صندوق‌ها از محل دارایی‌های بلندمدت خود قادر به ارائه خدمات و تعهدات بلندمدت نباشند، این فشار هزینه‌ای به دولت منتقل خواهد شد.

2. عدم ایجاد اشتغال و عدم توجه به رونق اقتصادی در فضای عمومی موجب می‌شود ورودی‌های صندوق بازنشستگی با بحران جدی مواجه شوند. به طوری که مهم‌ترین شاخص راهبردی در صندوق‌های بازنشستگی که «نسبت پشتیبانی» - نسبت تعداد مستمری‌بگیران به بیمه‌پردازان - است با رکود اقتصادی کاهش می‌یابد و صندوق‌ها را با مخاطراتی جدی روبه‌رو می‌کند.

3. رکود و عدم وجود تقاضای موثر موجب می‌شود سرمایه‌گذاری‌ها بازدهی کافی نداشته باشند. عدم بهره‌برداری از ظرفیت کامل سرمایه‌گذاری‌ها و همچنین عدم اتمام به‌موقع پروژه‌های نیمه‌تمام، مشکلاتی جدی برای صندوق‌ها به همراه خواهد داشت.

4. در وضعیت فعلی، صندوق‌های بازنشستگی با کمبود منابع نقدی برای ایفای تعهدات مواجه هستند. کاهش ارزش دارایی‌های صندوق‌ها که به صورت تاریخی شکل گرفته، از یک طرف و از طرف دیگر عدم امکان نقدپذیری این دارایی‌ها، موجب شده تا فشار مضاعفی به منابع تاریخی این صندوق‌ها وارد شود. در صورت طولانی شدن زمان رکود، بحران با شدت و جدیت بیشتری پیش روی صندوق‌های تعهدی است.

5. منابع بلندمدت و دارایی‌های سرمایه‌ای صندوق‌ها، منابعی بین‌النسلی هستند و هرگونه کاهش ارزش این دارایی‌ها یا تخلیه ارزش از آن‌ها موجب می‌شود مدیریت این صندوق‌ها در بلندمدت با چالش‌های جدی مواجه شود. حفظ و صیانت از ارزش ذخایر صندوق‌ها ضرورتی غیر قابل اغماض است.

6. بخشی از مخاطرات به‌وجودآمده منشا سیاست‌گذاری دارند. هرگونه دخالت در سازوکارهای بلندمدت سرمایه‌گذاری‌ها موجب بروز تنش‌های مالی و اقتصادی در بازار سرمایه می‌شود. بخشی از مخاطرات به‌وجودآمده در بازار سرمایه، با دست بردن در نحوه قیمت‌گذاری خوراک در حلقه‌های اولیه صنایع استراتژیک شکل گرفته‌اند. گاهی این دخالت‌ها به گونه‌ای است که احساس می‌شود صورت‌های مالی شرکت‌های تاثیرگذار در بازار سرمایه مدیریت شده و میزان سود و EPS (سود پیش‌بینی‌شده) سهام آن‌ها در حدی تعیین می‌شود که قیمت خوراک و مواد اولیه را براساس آن تسویه کنند.

دخالت در قیمت‌گذاری خوراک با نگاه کوتاه‌مدت و بخشی تعیین می‌شود. این امر سرمایه‌گذاری صندوق‌ها را در بلندمدت با مخاطرات جدی مواجه کرده است. امسال بازار سرمایه در حوزه پالایشگاهی شاهد قیمت‌گذاری بی‌سابقه‌ای بود. به گونه‌ای که بارها برگزاری مجمع شرکت‌ها به دلایل کارشناسی و وجود ابهام در صورت‌های مالی با اعلام تنفس مواجه شد. این امر از بعد روانی و اجتماعی بر تحولات بازار سرمایه سایه سنگینی انداخت و به گونه‌ای بود که در نامه چهار وزیر هم بارها به این موارد توجه داده شد، کما اینکه چندبار به این بخش از دخالت‌های سیاست‌گذاری در حوزه بازار سرمایه اشاره شده است.

طی یک سال گذشته، دارایی صندوق‌های بازنشستگی از چند منظر و به دلیل رکود و وضعیت بازار سرمایه با تغییرات منفی مواجه شده است:
الف) کاهش ارزش ذخایر بلندمدت صندوق‌ها
ب) کاهش بازدهی سرمایه‌گذاری‌ها
پ) عدم امکان نقد شدن سهام
ت) عدم امکان تخصیص منابع کافی از محل سود به اتمام پروژه‌ها
ث) عدم امکان بازپرداخت دیون بانکی و احتمال توقیف دارایی‌های وثیقه‌گذاری‌شده نزد بانک‌ها با قیمت‌های بسیار کمتر.

و این در حالی است که از طرف دیگر سود تسهیلات اخدشده نیز به این هزینه‌ها اضافه می‌شود. از منظر صندوق‌ها برای جلوگیری از مخاطرات و بحران‌های بلندمدت و برای حفظ دارایی‌های ذخایر بلندمدت به‌خصوص نزد صندوق‌های تعهدی، راهکارهای خروج از رکود و کمک به بازار سرمایه مطرح در نامه چهار وزیر ضرورت دارد. مهم‌تریم مولفه در کوتاه‌مدت می‌تواند پرهیز از هرگونه دخالت در سازوکارهای تعیین قیمت خوراک در صنایع تاثیرگذار در شاخص کل از جمله صنایع پتروشیمی، پالایشی و صنایع فلزی و معدنی باشد. در شرایطی که نگرانی نسبت به رکود و کاهش تقاضا، به دغدغه‌ای برای اقتصاد کشور تبدیل شده است، بازپرداخت مطالبات صندوق‌های بازنشستگی، می‌تواند از طریق تقویت دارایی‌های این صندوق‌ها و افزایش حضور آنها در بازارهای اقتصادی از جمله بازار سرمایه، به موتور محرک توسعه فعالیت‌های اقتصادی در کشور تبدیل شود و از این طریق به بخشی عمده از دغدغه‌های موجود در زمینه رکود، خاتمه دهد.

نجات امینی*
معاون اقتصادی و برنامه‌ریزی
سازمان تامین‌اجتماعی

۲۵ مهر ۱۳۹۴ ۱۱:۴۴

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید