اخبار

بانک‌ها در مسیر گرداب صندوق‌های بازنشستگی

یکی از چالش‌ها و دغدغه‌های اصلی اکثر سازمان‌ها و شرکت‌ها و ازجمله بانک‌های کشور در سال‌های آینده، فشار بر صندوق‌های بازنشستگی و هزینه‌های سنگین پرداخت حقوق بازنشستگی به کارکنان است که باعث کسری منابع صندوق‌ها، فشار به منابع جاری بانک‌ها و شرکت‌ها، کاهش سودآوری و سود هر سهم این شرکت‌ها و بانک‌ها، کاهش بهره‌وری نیروی انسانی و رشد اقتصادی کشور خواهد شد. اگرچه بیش از 80 درصد هزینه بانک‌ها را پرداخت سود به سپرده‌ها تشکیل می‌دهد و در این راستا، کاهش نرخ سود سپرده‌ها، به کاهش هزینه‌ها و توانمند شدن بانک‌ها در ارائه تسهیلات به تولید کمک خواهد کرد اما واقعیت این است که برخی مشکلات و چالش‌ها، بانک‌ها را در سال‌های آینده با فشار هزینه‌یی مواجه می‌کند که از جمله آن، تعداد زیاد شعب مازاد و زیانده، فشار به صندوق‌های بازنشستگی و افزایش بازنشستگان بانک‌ها و... است.

در چند دهه اخیر، متاثر از بهبود بهداشت و خدمات درمانی، شاهد طول عمر افراد و کارکنان سازمان‌ها هستیم، در نتیجه دوره دریافت حقوق بازنشستگی کارکنان سازمان‌ها و شرکت‌ها و بانک‌ها چند برابر شده و برخی کارکنان بین 20 تا 40سال حقوق بازنشستگی دریافت خواهند کرد. این در حالی است که در گذشته فرد بازنشسته در دوره بازنشستگی تا فوت حدود 5 تا حداکثر 15سال حقوق بازنشستگی دریافت می‌کرد و از این طریق هزینه‌ها و فشار کمتری برای صندوق‌های بازنشستگی ایجاد می‌شد و افراد توانمند و با سابقه و تجربه و آموزش دیده، حداکثر توان خود را به کار می‌گرفتند و در سن 60 تا 70 سالگی بازنشسته می‌شدند و در نتیجه دوره کمتری را به عنوان بازنشسته حقوق می‌گرفتند و با احساس تعلق و مفید بودن نسبت به فعالیت‌های اجتماعی، در محیط کار خود مشغول بودند.

اما در سال‌های اخیر، برخی افراد که بین سن 20 تا 25 سالگی استخدام شده‌اند، در سن 45 تا 55 سالگی بازنشسته شده و در نتیجه بین 20 تا 35 سال می‌توانند از حقوق بازنشسته و مزایای آن برخوردار شوند. این موضوع ضمن تحمیل هزینه به جامعه و صندوق‌ها، باعث کاهش بهره‌وری و استفاده مفید از نیروی انسانی و کاهش رشد سرمایه‌گذاری‌ها و رشد اقتصادی خواهد شد و جامعه از تمام توان نیروی انسانی خود بهره نخواهد برد اما هزینه‌های معیشت آن را تحمل خواهد کرد. یعنی هر کارمند و فرد ایرانی تنها نیمی از عمر مفید خود را به کار و بهره‌وری و اشتغال اختصاص داده و نیمی از دوره کار خود را بدون احساس تعلق و کار و فعالیت و شادابی، در بیکاری و انزوا و استراحت به سر می‌برد. در حالی که می‌تواند برای خود شادابی و احساس تعلق ایجاد کرده و برای خانواده مفید‌تر و با درآمد بالاتر همراه شود و به جامعه نیز خدمت بیشتر کرده و هزینه کمتری را برای خود و جامعه داشته باشد.

به عبارت دیگر، باوجود افزایش امید به زندگی و طول عمر، دوره فعالیت و کار کاهش یافته و به جای اینکه به جای 30 سال کار، شاهد افزایش فعالیت افراد به 35 تا 50 سال باشیم و افراد بین 20 تا 70 سالگی خود فعالیت کنند و حقوق و درآمد لازم برای گذران زندگی را داشته باشند و از توان و تجربه و سابقه کاری و هزینه‌های به کار گرفته شده برای آموزش خود استفاده کنند، برعکس، با کاهش دوره فعالیت، بازنشستگی پیش از موعد و... شاهد کاهش دوره فعالیت خود بوده و در نتیجه در سن 40 تا 50 سالگی با 20 تا 30 سال فعالیت، بازنشسته شده و با دوره طولانی بازنشستگی بین 20 تا 35 سال مواجه شده‌اند.

85هزار بازنشسته بانک در کنار 220هزار شاغل بانک‌ها

تعداد کارکنان 31 بانک و موسسه اعتباری در کشور در سال 93 بیش از 220هزار نفر بوده و این در حالی است که براساس اطلاعات ثبت شده صندوق بازنشستگی بانک‌ها، بیش از 85هزار نفر کارمند بانک بازنشسته شده و مستمری دریافت می‌کنند یا فوت کرده‌اند و نسبت بازنشسته به شاغلان بانک‌ها در حال حاضر 38درصد است اما این موضوع با توجه به افزایش سال‌های بازنشستگی در چند دهه اخیر، باعث خواهد شد که در آینده نسبت بازنشسته به شاغلان به سمت 50درصد برسد و در شرایطی که افراد 30سال کار می‌کنند و 30سال مستمری بازنشستگی دریافت می‌کنند، روزی می‌رسد که آمار بازنشسته‌ها تقریبا به بیش از 60 تا 70درصد شاغلان می‌رسد.

گفته می‌شود که به ازای هر 350 ایرانی یک کارمند بانک وجود دارد و یکی از گسترده‌ترین سازمان‌ها و کسب و کارهای کشور، بانک‌ها هستند که تقریبا در هر کوچه و خیابان و محل کسب وکاری تعدادی از شعب را شاهد هستیم و در برخی محله‌ها، تعداد شعب بانک بیش از سوپرمارکت‌ها و مغازه‌هاست.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تعداد کارمندان بانک ملی حدود 41هزار نفر، صادرات 34هزار نفر، ملت 24 هزار نفر، تجارت 21هزار نفر، سپه 18هزار نفر، کشاورزی 17هزار نفر، مسکن 12هزار نفر، رفاه کارگران 11هزار نفر، انصار 5هزار نفر، پارسیان 5هزار نفر، پاسارگاد 3500نفر، پست‌بانک 3هزار نفر، اقتصاد نوین 2700، توسعه تعاون 2600، سینا 2400، سامان 2هزار نفر، سرمایه 1600، کارآفرین 1500، صنعت و معدن 1200، توسعه صادرات 1200، شهر 1150، آینده 900، ایران‌زمین 650، دی 600 و گردشگری 300 نفر بوده است.

براساس اطلاعات صندوق بازنشستگی بانک‌های کشور، تاکنون اطلاعات حدود 85هزار نفر بازنشسته، از کارافتاده و فوت شده سیستم بانکی کشور در بانک اطلاعات این صندوق ثبت شده است. براین اساس، می‌توان دریافت که نسبت بازنشستگان به افراد شاغل فعلی بانک‌ها که حدود 220هزار نفر هستند، یعنی نسبت بازنشسته و فوت شده به شاغل بانک‌ها حدود 38 درصد است. البته این نسبت در سال‌های آینده به خاطر افزایش تعداد بازنشسته‌ها، رشد طول عمر افراد جامعه، اثر بازنشستگی پیش از موعد و کاهش دوره فعالیت نسبت به رشد طول عمر و... افزایش خواهد یافت و در شرایطی که افراد 30سال کار می‌کنند و به خاطر بهبود خدمات درمانی و بهداشت، 30سال حقوق بازنشستگی دریافت می‌کنند، در آینده می‌توان انتظار داشت که تعداد بازنشسته‌ها بیش از 50درصد شاغلان باشد و به تدریج به هم نزدیک شوند. از این‌رو، راهکار اصلی بهبود درآمد و هزینه صندوق‌های بازنشستگی و ایجاد تعادل در آنها و تامین هزینه‌های افراد بازنشسته به شکلی آبرومند که مشکلی برای افراد پیر و ناتوان ایجاد نشود، درک این حقیقت است که باید دوره فعالیت و کار افزایش یابد و هزینه بانک‌ها از این طریق کاهش یافته و با توانمند‌سازی بانک‌ها، شرایط برای زندگی بهتر کارمندان و بازنشسته‌ها و همچنین تامین هزینه صندوق‌های بازنشستگی فراهم شود.

راهکار اصلی

افزایش دوره فعالیت کار به 40 تا 50سال باتوجه به افزایش امید به زندگی به بیش از 75سال، استفاده از بازنشسته‌های دولتی در بانک‌های خصوصی و کاهش حقوق بازنشستگی آنها به خاطر دریافت حقوق در بانک خصوصی، مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند فشار بر صندوق‌های بازنشستگی بانک‌ها را کاهش دهد.

برخی کارشناسان معتقدند که با دو برابر شدن دوره زیست انسان‌ها، عملا دوره فعالیت دو برابر شده و افراد و کارکنان شرکت‌ها و سازمان‌ها، از دو دوره فعالیت برخوردار هستند. دوره اول دوره جوانی و زیر 50سال است که تجربه اندوخته‌اند و کار کرده‌اند و اکنون بازنشسته شده‌اند و دوره دوم از 40 تا 75سالگی هستند که افراد توان کافی برای فعالیت دارند و احساس تعلق به جامعه دارند و پخته و باتجربه شده‌اند. اما در جای دیگر مرتبط یا غیرمرتبط با فعالیت قبلی مشغول به کار می‌شوند.

این موضوع باعث تحمیل هزینه‌های سنگین به صندوق‌های بازنشستگی، تامین اجتماعی، بیمه‌ها و... می‌شود و در آینده که جمعیت روبه پیر شدن گذاشته و هزینه‌های زندگی افراد بازنشسته نیز افزایش می‌یابد، فشار بر صندوق‌ها و افراد بازنشسته را بیشتر می‌کند. از سوی دیگر، به خاطر رشد جمعیت، دو برابر شدن جمعیت ایران در 40سال اخیر، بیکاری جوانان و تحصیلکرده‌ها و... دولت ‌دنبال طرح‌های بازنشستگی پیش از موعد، کاهش دوره فعالیت به 20 تا 30سال بوده و درنتیجه افراد با استقبال از بازنشسته شدن، بین سن 40 تا 50سالگی بازنشسته می‌شوند، درحالی که تجربه و پخته شدن و آموزش و سابقه کار آنها به دوره اوج و بازدهی و بهره‌وری و کارایی بالاتر رسیده و اکنون موقع استفاده از توان آنهاست.

در بخش عمده‌یی از فعالیت‌های اقتصادی کشور، که از فناوری رایانه، نرم‌افزارها، کارهای اداری، تجاری و خدماتی استفاده می‌کنند و به نیروی فکری و تجربه و دانش و آموزش بیش از نیروی بدنی و جوانی و فیزیکی نیازمند است، می‌توان از این افراد تا بالای 70سالگی استفاده کرد و نیازی به بازنشستگی آنها وجود ندارد و اتقاقا باید از آنها در کار و فعالیت استفاده کرد و از پیشنهادها و توان و نفوذ کلام و احترامی که سایر کارکنان نسبت به آن دارند، استفاده شود تا بازدهی و بهره‌وری سازمان‌ها و شرکت‌ها افزایش یابد.

در کشورهای اروپایی و صنعتی، با درک موضوع دوبرابر شدن عمر زیستی و طول عمر و احساس تعلق افراد به جامعه، نه تنها دوره کار و فعالیت را تا 65سالگی و بین 35 تا 50سال افزایش داده‌اند، بلکه بهره‌وری مجموعه اقتصاد و بخش‌های مختلف کار و فعالیت و کسب‌وکارها را افزایش داده‌اند تا از این طریق، هم معیشت افراد و تامین مایحتاج و هزینه‌های زندگی امکان‌پذیر شود و افراد جامعه احساس مفید بودن و تعلق به جامعه داشته باشند و مشکلی برای خانواده‌ها و افراد ایجاد نشود و از افسردگی و انزوا و تنهایی و بیکاری آنها جلوگیری شود و هم از سوی دیگر، از توان و آموزش و سابقه و تجربه و نفوذ کلام افراد باتجربه استفاده شود و بهره‌وری سازمان‌ها و شرکت‌ها را افزایش دهد. از این‌رو، لازم است درمورد محیط‌های کسب‌وکار و نیروی انسانی ایران نیز تدابیر لازم اندیشیده شود و از بحران‌ها و چالش‌های اساسی صندوق‌های بازنشستگی تامین اجتماعی، فولاد، بانک‌ها، شرکت نفت و... جلوگیری شود. با اینکه ترکیب جمعیتی ایران همچنان جوان ارزیابی شده و میانگین سن ایرانیان بیشتر در دوره 25 تا 35سال اعلام شده، اما از حالا موضوع سربه‌سر شدن در‌آمد و هزینه این صندوق‌ها و کمبود منابع صندوق‌های بازنشستگی مطرح و هر سال با تعدادی از مشکلات، انتقادها و کمبود منابع مختلف مواجه شده‌ایم. کارشناسان و مدیران صندوق‌ها نسبت به آینده این صندوق‌ها، چند برابر شدن تعداد مستمری‌بگیران و هزینه‌های سنگین آنها هشدار داده‌اند و دغدغه‌های بسیار دارند و خواستار اصلاح روند کنونی شده‌اند.



براساس مقررات و قوانین مختلف، چنانچه صندوق‌های بازنشستگی، توان کافی برای پرداخت حقوق و مزایای بازنشستگان را نداشته باشند، درنتیجه طبیعی است که از منابع جاری شرکت و سازمان مربوطه استفاده خواهند کرد یا از دولت حمایت‌های بودجه‌یی دریافت می‌کنند.

اما از آنجا که کاهش درآمد نفت در سال‌های آینده، هزینه سنگین پرداخت یارانه‌های نقدی و اشتباهات اساسی به ارث رسیده از دولت‌های قبل بابت یارانه نقدی، بازنشستگی پیش از موعد، رشد جمعیت و بیکاری و... نیاز به هزینه‌های عمرانی برای حمل‌ونقل، صنعت نفت، کارخانه‌ها و صنایع مختلف، سد و نیروگاه و پالایشگاه و... دولت را با کمبود منابع سنگین و کسری بودجه مواجه خواهد کرد، لذا طبیعی است که نمی‌توان روی دولت حساب باز کرد و در نتیجه خود شرکت‌ها و سازمان‌ها باید کمبود صندوق‌های بازنشستگی را تامین کنند.

این موضوع باعث کاهش سود شرکت‌ها و سازمان‌ها و بانک‌ها می‌شود و سود سهامداران را کاهش می‌دهد و طرح‌های توسعه‌یی آنها را با کمبود منابع مواجه می‌کند و درنتیجه آینده سهام این شرکت‌ها و بانک‌ها نیز با مشکلاتی مواجه می‌شود.

ازسوی دیگر، تعدادی از این صندوق‌های بازنشستگی، سهام تعدادی از شرکت‌ها را خریداری کرده‌اند تا منابع مورد نیاز را برای بازنشستگان در آینده تامین کنند. اما مشکل این است که باتوجه به رکود نسبی، پایین بودن بهره‌وری شرکت‌های صنعتی و اوضاع نامناسب اقتصاد جهان، نمی‌توان روی سود این شرکت‌ها که سهامدار آنها صندوق بازنشستگی شرکت‌ها و بانک‌ها هستند، حساب باز کرد.

در نتیجه مجموعه‌یی از سیاست‌ها باید مورد توجه صندوق‌های بازنشستگی و خود شرکت‌ها و بانک‌ها باشد تا از یک‌سو، هزینه‌ها و تعداد بازنشستگان و دوره مستمری بگیری فرد بازنشسته را کاهش دهند و از سوی دیگر، درآمد صندوق بازنشستگی را افزایش داده و تعادل نسبی بین هزینه و درآمد برقرار کنند.

در شرایطی که هنوز رشد اقتصاد ایران به‌طور متوسط 3درصد است و به دلیل پایین بودن بهره‌وری و کارایی، سرمایه‌گذاری‌ها، بهره‌وری نیروی کار، ریسک‌های سیاسی و اقتصادی و منطقه‌یی و... امکان تحقق رشد اقتصادی 8درصدی و رشد درآمد سرانه فراهم نیست و رشد جمعیت، نیاز به اشتغالزایی و... امکان رشد بهره‌وری و اشتغال موثر را با مشکلاتی مواجه کرده، لذا نمی‌توان روی افزایش درآمد صندوق‌های بازنشستگی، حمایت‌های دولت، درآمد بانک‌ها و شرکت‌ها و... حساب باز کرد. از این رو، بهترین روش برای ایجاد تعادل نسبی در هزینه و درآمد صندوق‌های بازنشستگی، کاهش هزینه‌هاست.

افزایش دوره فعالیت و کار

بهترین روش برای کاهش هزینه‌های صندوق بازنشستگی بانک‌ها و سایر شرکت‌ها، افزایش دوره فعالیت نیروی انسانی است زیرا علاوه بر هزینه‌های بسیاری که برای استخدام هر کارمند، آموزش، تجربه‌اندوزی و افزایش توانایی آنها لازم است، افزایش دوره کار به 35 تا 45سال، باعث کاهش نیاز به نیروی کار جدید است و بهره‌وری نیروی کار آموزش دیده و باتجربه بیش از نیروی کار تازه وارد خواهد بود و بانک و شرکت مربوطه، به جای پرداخت مستمری بازنشستگی، به فرد در حال کار حقوق پرداخت می‌کند و به جای اینکه دو پرداخت یکی به بازنشسته و یکی به نیروی کار تازه وارد داشته باشد، یک حقوق کافی برای تامین معاش فرد در حال کار پرداخت می‌کند.

از آن مهم‌تر، کارمند باتجربه بانک، سال‌ها احساس تعلق به بانک خواهد داشت و به جای بیکاری و بازنشستگی، با احساس تعلق بیشتر، مفید بودن و تحرک و شادابی، بهره‌وری ایجاد خواهد کرد و کمتر با انزوا و افسردگی و کمبود درآمد برای گذران زندگی مواجه می‌شود و حاشیه‌های بازنشستگی و مشکلات بیکاری و انزوا را نخواهد داشت.

این موضوع علاوه بر کاهش هزینه بانک و صندوق بازنشستگی، به سود فرد کارمند، ایجاد شادابی برای جامعه، احساس تعلق بیشتر خواهد بود و رشد بهره‌وری و کارایی به خاطر استفاده از یک فرد توانمند و با تجربه و پختگی را افزایش داده و با نفوذ کلام کارمند در ارائه پیشنهادها، در حل مشکلات و بهبود کارهای بانک موثر خواهد بود.

افراد بازنشسته در بانک‌های خصوصی

یکی از بهترین اتفاق‌های ممکن در نظام بانکی کشور، استفاده از بازنشسته‌های بانک‌های دولتی در تاسیس بانک‌های خصوصی بوده است زیرا آنها توان و تجربه و پختگی خود را در بانک خصوصی به کار گرفتند و باعث رشد بهره‌وری و روش‌ها شدند و کارایی بانک خصوصی را افزایش دادند.

۲۱ فروردین ۱۳۹۵ ۱۳:۰۵

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید